אױפן װעג שטײט א בױם

Ojfn veg štejt a bojm /

.

.

Ojfn veg štejt a bojm (אױפן װעג שטײט א בױם) u prevodu sa jidiša (יידיש) znači ”Drvo na drumu”, ili ”Pesma o drvetu” (Šir al ec, שיר על עץ) kako je na modernom hebrejskom jeziku poznata, delo je čuvenog pesnika Icika Mangera (איציק מאנגער), rođenog davne 1901. godine na teritoriji tadašnje Austrougarske monarhije, a koji verovatno spada među najvažnije jevrejske pesnike ranog dvadesetog veka, s delima izvorno nastalim na jidišu. Jeziku aškenazi Jevreja. Svojevremeno je živeo u više različitih država Evrope: Rumuniji, Poljskoj, Francuskoj, u Engleskoj… da bi se na kraju skrasio u Izraelu, nakon Drugog svetskog rata. No Icik je počeo je s objavljivanjem svojih literalnih dela već nakon Prvog svetskog rata, kada se nastanjuje u Bukureštu gde je pisao za lokalne novine i gde je povremeno držao predavanja na teme španskog, rumunskog i romskog folklora.

Godine 1927. seli se u Varšavu, tadašnje duhovno i intelektualno središte aškenazi jevrejstva, grad koji je važio za najinspirativniji u čitavoj Poljskoj.

I baš tamo, u Poljskoj, Icik dostiže svoj kreativni vrhunac kada izdaje prvu zbirku poezije pod nazivom ”Zvezda na krovu” (Štern ojfn daשטערן אויףן דאך) te i ubrzo postaje član prestižnog PEN kluba (PEN International), zajedno sa veličinom poput Isaka Baševisa Singera (יצחק בשביס זינגר).

Bio je, i ostao, poznat kao veliki i rečiti pripovedač koji je svoja dela pre svega ukrašavao jasno istaknutim i dominantnim osećanjima melanholije, te i ”Drvo na drumu” svedoči tome u prilog, jer obiluje elementima izrazito karakterističnim za opšti ašekanski mentalitet, posebno karakterističan za određena podneblja istočne Evrope. A sâma pesma ”Ojfn veg štejt a bojm” ostala je čuvena po tome što je mnogim bakama ona bila, ili ostala, jedna od najdražih, koju bi setno pevale svojim unukama i unucima o danu kada će oni, kada dovoljno odrastu morati da napuste udubnost svog porodičnog gnezda…

Pesma koja je često nazivana i uspavankom na jidišu:

זאג איך צו דער מאמע הער
זאלסט מיר נאר נישט שטערן
וועל איך מאמע איינס און צוויי
באלד א פויגל ווערן

דרייַ קיין מזרח, דרייַ קיין מערב
און דער רעשט קיין – דרום
און דעם בוים געלאזט אליין
הפקר פארן שטורעם

אויפן וועג שטייט א בוים
שטייט ער איינגבויגן
אלע פייגל פונעם בוים
זענען זיך צעפלויגן

.

זאג איך : “מאמע ס´איז א שאד
דיינע שיינע אויגן” –
און איידער וואס און איידער ווען
בין איך מיר א פויגל

זאגט די מאמע : “ניטע, קינד”
און זי וויינט מיט טרערן
“קענסט חלילה אויפן בוים
מיר פֿארפרוירן ווערן”

איך וועל זיצן אויפן בוים
און וועל אים פארוויגן
איבערן ווינטער מיט א טרייסט
מיט א שיינעם ניגון

.

און דאס ווינטער-לייבל נעם
טו עס אן דו שׁוטה
אויב דו ווילסט נישט זיין קיין גאסט
צווישן אלע טויטע

די קאלאשן נעם דיר מיט
ס´גייט א שארפֿער ווינטער –
און די קוטשמע טו דיר אן
וויי איז מיר און ווינד מיר

וויינט זי מאמע : “איציק קרוין
נעם אום גאטעס ווילן
נעם כאטש מיט א שאליקל
זאלסט זיך נישט פארקילן

.

אויפן וועג שטייט א בוים
שטייט ער איינגעבויגן
אלע פייגל פונעם בוים
זענען זיך צעפלויגן

קוק איך טרויעריק מיר ארייַן
אין דער מאמעס אויגן –
ס´האט איר ליבשאפט נישט געלאזט
ווערן מיך א פויגל

כ´הויב די פליגל – ס´איז מיר שווער
צו פיל צו פיל זאכן
האט די מאמע אנגעטאן
דעם פייגעלע דעם שוואכן

.

Transliteracija pesme i prevod s jidiša na engleski jezik:

Ojfn veg štejt a bojm, štejt er ajngebojgn, ale fejgl funem bojm zajnen zih ceflojgn.

Draj kejn majrev, draj kejn mizreh, un der rešt kejn dorem, un dem bojm geloct alejn hefker far dem šturem.

Zog ih cu der mamen: her, zolst mir nor nit štern, vel ih, mame, ejns un cvej bald a fojgl vern.

Ih vel zicn ojfn bojm  un vel im farvign,  ibern vinter mit a treist  mit a šejnem nign.

Zogt di mame: – nite, kind – Un zi vejnt mit trern – Vest holile ojfn boym mir far frojrn vern.

Zog ih: -mame, s’iz a šod  dajne šejne ojgn  un ejder vos un ejder ven,  Bin ih mir a fojgl.

Vejnt di mame: – ltsik, krojn, ze, um gotes viln, nem zih mit a shalikl, kenst zih noh farkiln.

Di kalošn tu zih on, s’gejt a šarfer vinter un di kutšme nem ojh mit – Vej iz mir un vind mir.

Un dos vinter-lajbl nem, tu es on, du šovte,  ojb du vilst nit zajn kejn gast  cvišn ale tojte…

H’hejb di fligl, s’iz mir šver, cu fil, cu fil zahn, hot di mame ongeton ir fejgele, dem švahn.

Kuk kh trojerik mir arajn in majn mames ojgn, s’hot ir libšaft nit gelozt vern mir a fojgl.

Ojfn veg štejt a bojm, štejt her ajngebogen, ale fejgl funem bojm zajnen zih ceflojgn.

On the road stands a tree, it stands bent and deserted, all the birds of that tree, have flown away.

Turn toward the west, turn toward the east, and the rest – turn toward the south, and the tree is left alone, abandoned to the storm.

I say to momma: “Listen, if you don’t stand in my way, then, one and two, I’ll quickly become a bird…

I’ll sit in the tree, and lull it, during the winter and comfort it, with a lovely tune.

And momma says, “No, child,” and weeps bitter tears – G-d forbid, in the tree, you might freeze.

So I say, “Momma, it’s a waste, of your lovely eyes, because before you know it, I’ll be a bird.”

And momma cries: – Itzik, my Crown, as G-d would want, take a scarf with you, lest you catch cold.

Put on your galoshes, it will be a severe winter, and take your fur hat, too, woe is me!

And take your warm underwear, put it on, foolish child, lest you become a guest, among the dead…

I lift my wing, but it’s hard… too much, too many things, has momma put on, her weak little fledgling.

I look sadly straight forward, into my momma’s eyes, her love did not allow me, to become a bird…

On the road stands a tree, it stands bent and deserted, all the birds of that tree, have flown away.

.

ODABIR TEMA

2 komentara na temu אױפן װעג שטײט א בױם

  • Vjesna piše:
    29/01/2019 at 18:45

    Divno. Kako tek zvuči u originalu, za ljude koji znaju jezik, kad je ovakva na engleskom.

    Odgovorite na komentar

    • ArsMagine.com piše:
      29/01/2019 at 21:22

      Da, jer i pored slušanja ovih par audio zapisa jedino maternje poznavanje jidiša bi dočaralo punu i pravu dubinu emocija koje ovi stihovi nose.

      Pre Holokausta njime se sporazumevalo preko 10 miliona ljudi, danas je taj broj tek oko milion i po. Stvar je u tome što je nakon Drugog svetskog rata, i formiranja države Izrael, (revitalizovani) hebrejski jezik vraćen u zvaničnu upotrebu što je dodatno proredilo već proređenu skupinu ljudi koji su se njime sporazumevali, a koji su preživeli užase svetskog rata. Jidiš danas opstaje unutar zajednica ortodoksnih (haredi) jevreja koji se njime i dalje svakodnevno služe.

      Odgovorite na komentar

Iznesite Vaše mišljenje na predloženu temu

Polja označena zvezdicom (*) su obavezna. Uneti email neće biti javno dostupan, niti deljen s trećim licima.